Çöpüme nasıl sahip çıkarım?

Çöp Nedir?

Sözlük tanımına göre çöp, meyve, sebze ve diğer gıda maddeleri ile üretimde veya tüketimde kullanılan maddelerin işe yaramayan kısımları, kullanılmaz hale gelen eşyalar ve değerini yitiren maddelerdir.

Aslında çöp, bizim çöp dediğimiz her şeydir.

Dünyada yılda 2,1 milyar ton çöp üretilmekte, bu da kişi başına yılda ortalama 300 kg çöp atıldığı anlamına gelmektedir. Türkiye’de ise yılda üretilen çöp miktarı yaklaşık 32,2 milyon ton olup, kişi başına attığımız çöp yıllık 423,4 kg’dır.

Doğrusal Ekonomi ve Döngüsel Ekonomi

Dünya ekonomisi yıllar boyunca doğrusal bir modelde işledikten sonra, özellikle sürdürülebilir kalkınma kavramının gündeme gelişiyle birlikte kaynakların daha verimli kullanılması ve çevrenin korunması amacıyla döngüsel ekonomi modeli geliştirilmiştir.

Doğrusal ekonomik modelde üretim için gerekli hammadde ve kaynaklar doğadan alınır, tüketim sonucunda ortaya çıkan atıklar (çöp) ise doğaya bırakılır. Döngüsel ekonomik modelde ise tüketimin ardından çıkan atıklar geri dönüştürülerek başka üretim süreçlerinin hammaddesi olarak değerlendirilir. Bu sistemin ideal işleyişinde çevreye hiçbir atık bırakılmadığından hem ekonomik değerler yeniden kullanılmış olur, hem de çevreye minimum zarar söz konusudur.

Daha Az Tüketim, Daha Az Atık

Günümüzde atık üretimini tamamen önlemek mümkün olmasa da bazı doğru ve bilinçli tüketim alışkanlıklarıyla atık miktarını azaltmak mümkündür.

Atık nasıl azaltılır?

Çöpü azaltmak, azaltılan çöpü ayrıştırarak doğru yere atmak her bireyin sahip olması gereken bir sorumluluk ve alışkanlıktır. Satın alırken ambalajsız ya da ambalajı daha az olan ürünleri tercih etmek, doğada çözünen malzemelerden yapılmış olan alternatifleri tüketmek, tek kullanımlık ürünlerden uzak durmak ve ihtiyacımız kadar tüketerek attığımız çöp miktarını azaltmak en önemli adımlardır.

Tek Kullanımlık Ürünlerden Uzak Durmak

Tek bir kullanımdan sonra işe yaramaz hale gelecek şekilde üretilen ürünler tek kullanımlık ürünler olarak adlandırılır. Bu ürünler arasında ambalajlar, meşrubat pipetleri, ıslak mendiller, plastik poşetler, plastik ya da kâğıt bardak ve tabaklar sayılabilir. Dünya denizlerindeki atıkların çoğunluğunu, tahminen %70’ini tek kullanımlık ürünler oluşturmaktadır.

Yeniden Kullanmak

Belirli ürünleri tek kullanımlıklar yerine yeniden kullanılabilir olanlardan seçmek, mümkün olan ürünleri başka amaçlar için yeniden değerlendirmek ve ihtiyaç kalmayan ürünleri kullanabilmeleri için başkalarına vermek iyi fikirlerdir.

Geri Dönüştürmek

Atık haline gelen ürünlerin ham maddelerinin yeniden üretim sürecine sokularak değerlendirilmesine geri dönüşüm denir. Cam, kâğıt, metaller, plastik, gibi maddeler geri dönüştürülerek tekrar kullanılabilir hale gelir bu da hem ekonomik hem de çevresel fayda sağlar. Geri dönüşüm, aynı zamanda daha az doğal kaynak kullanımına yol açarak madencilik gibi faaliyetlerin artmasını yavaşlatır.

Geri Dönüşüm Nasıl Yapılır?

Neler Geri Dönüştürülebilir?

Metaller, kâğıt, plastik, cam, kompozit malzemeler, atık yağlar, araç lastikleri, elektronik atıklar geri dönüştürülebilir atıklardır.

Geri Dönüşümün Ne Fayda Sağlar?

Geri dönüşüm doğal kaynakların korunmasını ve enerji tasarrufunu sağlar. Atık miktarını azaltarak çöp depolama işlemlerini kolaylaştırır. Hava ve çevrenin kirlenmesini önler. Kullanılabilir ham maddelerin boşa gitmesini önler. Ekonomiye katkı sağlar.

Bir ton geri dönüştürülmüş kağıt kullanmak 32.000 litre su tasarrufu yapmamızı sağlar.

Sadece bir haftada satılan gazetelerin geri dönüştürülmesi 500 bin ağacın kurtulması anlamına gelir.

Tek bir plastik şişenin geri dönüşümü,60W'lık bir ampulü 6 saat çalıştıracak enerji tasarrufu sağlar.

Her yıl 1 milyon deniz canlısı, denize atılan plastik poşetleri yutarak yaşamını yitirmektedir.

1 teneke kutu geri dönüştüğünde günde 3 saat TV izlemeye bedel bir enerji tasarrufu sağlar.

Eğer alüminyum kutular geri dönüştürülmezse doğada 500 yıl ayrışmadan kalabilir.

Doğada 4000 yıldan fazla kalabilşen bir cam şişenin geri dönüşümü neticesinde tasarruf edilen enerji; bir bilgisayarın 25 dakikada, bir televizyonun 20 dakikada, bir çamaşır makinesinin 10 dakikada kullanılmasını sağlar.

Camın geri dönüştürülmesi doğal kaynakların (kum, soda, kireç) korunmasını sağlar.

Geri Dönüşmeyen Maddeler Nelerdir?

Termal kasa fişleri: Plastik içerik olan BPA ile kaplı bu fişler diğer kağıtlarla birlikte geri dönüştürüldüğünde bu maddeye ait kirlilik daha da yayılmaktadır.
Bant ve yapışkan içeren her tür kâğıt, yapışkan notlar: Yapıştırıcılar ayrıştırılamadığından geri dönüşümü yapılmamaktadır.
Tuvalet kâğıdı, kağıt havlu, pamuk: Bu ürünler de kirlendikleri ve ince yapıya sahip oldukları için geri dönüştürülmemektedir.

Atıktan Enerji Üretimi

Bazı atık türlerinin kimyasal ya da biyo-kimyasal yöntemlerle enerjiye dönüştürülmesi anlamına gelmektedir. Giderek artan çöpün oluşturduğu çevre riskini azaltan ve aynı anda ucuz alternatif enerji kaynağı sağlayan bu sektör dünyada hızla büyümektedir. Ancak bu yöntemin atmosfere sera gazı salımı gibi bazı olumsuz etkileri söz konusudur.

Düzenli Depolama

Çöpün çevrede yarattığı fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkileri azaltmak için belirli bir düzen içerisinde toplanması ve buna göre depolanması demektir. Düzenli depolamada amaç, çöpün mekanik, kimyasal ve biyolojik işlemlerle çevreden izole edilerek, yeraltı suları ve doğal kaynakları etkilemeyecek şekilde belirli depolama alanlarında uzun yıllar tutulmasıdır.

Vahşi Depolama

Çöpün hiçbir önlem alınmaksızın açık araziye rastgele boşaltılarak insan çevresinden uzaklaştırıldığı varsayımı ile gerçekleştirilir. Bu yöntem depo sahasında rüzgâr etkisi ile toz bulutlarının oluşması, meydana gelen gazların hava kirliliğine neden olması, geniş bir alana yayılan katı atıkların çevre ve görüntü kirliliği yaratması ve bu alanlarda barınan ve beslenen hayvanların ve bitkilerin etkilenmesi gibi ciddi sorunlar yarattığından terk edilmesi gereken bir yöntemdir.

Biz Neler Yapabiliriz?

Çöplerimizi ayrıştırarak geri dönüşüme yollayabiliriz. Ambalajlı ürün almaktan kaçınabiliriz. Ambalajında geri dönüşüm işareti olan ürünleri tercih edebiliriz.
Plastik tıraş bıçağı, çakmak, tükenmez kalem, folyo pişirme kapları gibi tek kullanımlık ürünleri kullanmayı en aza indirebiliriz.
Alışverişlerimizde plastik poşet yerine bez çanta kullanabiliriz.
Şişe ve kavanoz gibi cam saklama ürünlerini tekrar kullanabiliriz.
Cam atıklarımızı biriktirip en yakınımızdaki cam kumbaralarına atabiliriz.
Çocuklara oyuncak alırken dayanıklı olmasına dikkat edebiliriz. Oyuncaklar bozulduklarında çöpe giderler ve geri dönüşümleri çok zordur.
Bol çay-kahve tüketiyorsak çantamızda, ofisimizde ya da arabamızda tekrar kullanılabilir taşıma bardaklarından bulundurabiliriz. Kâğıt ve plastik bardak kullanmayız.
Hala kâğıt fatura gönderen kurumlara e-fatura talimatı verebiliriz.
Buzdolabı poşeti ve streç film kullanmak yerine, tekrar kullanılabilir, yıkanabilir, ağzı kapaklı saklama kapları kullanabiliriz.
Alışveriş çılgınlığından uzak durup, bir şeyi alırken iyi karar verip ve sonuna kadar kullanabiliriz. Tamir edilebilir araç – gereçlerin yerine yenisini almayıp; ikinci el eşya kullanabiliriz.
Kızartma yağlarını, pilleri ve eski elektronik eşyalarımızı toplayarak geri dönüştüren, tekrar değerlendiren kurumlara ulaştırabiliriz.
Şarj edilebilir piller tercih edebiliriz.

Ambalaj Atıkları ve Geri Dönüşüm Sembolleri

Image	Ambalaj üzerindeki "Yeşil Nokta", bu ambalajın geri kazanım sorumluluğunun, o ülkedeki Yeşil Nokta Örgütü Üyesi kuruluşa ait olduğunu anlatır.
Image	Üzerinde bulunan ambalajın geri dönüşebilir malzemeden üretildiğini gösterir.
Image	Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan piyasaya süren kod numarası alan işletmeler koduyla birlikte işareti gösterildiği şekli ile kullanabilir.
Image	Ürünün geri dönüştürülmüş maddeden elde edildiğini gösterir.
Image	Ürünün geri dönüştürülmüş maddeden elde edildiğini gösterir.
Image	Yüksek yoğunluklu polietilen malzemesinden imal edildiğini gösteren kod 2'dir. En çok kullanılan plastiklerden biridir. Düşük maliyetli, kolay şekillenebilmesi ve kırılmaya dayanıklı olması nedeni ile geniş bir kullanım alanına sahiptir. Plastik tüpler, atık torbaları, kaseler, kablo yalıtımları, kovalar, ince taşıyıcı torbalar ile süt, su, meyve suları, sıvı deterjanlar, motor yağları, çamaşır suları, şampuanlar, parfüm ve losyon kapları HDPE den yapılmaktadır.
Image	Polivinil Klorür malzemesinden imal edildiğini gösteren kod 3'tür. Sert ve esnek olarak iki tür PVC malzemesi vardır. Yapay deriler, pencere temizleme ürünleri, taze et kapları, ketçap şişeleri, yumuşak oyuncaklar, elektriksel yalıtımlar, çatı malzemeleri, borular ve pencere çerçevesi malzemeleri PVC'den yapılmaktadır.